Steun ons en help Nederland vooruit

vrijdag 12 februari 2010

Huis van Thorbecke in Boarnsterhim

Op donderdagavond 11 februari hield prof. Hans Engels een lezing in Grou op een door D66 Boarnsterhim georganiseerde debatavond. Hans Engels is Eerstekamerlid van D66, hij is hoogleraar staatsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen en bovendien bekleedt hij de Thorbeckeleerstoel gemeenterecht aan de Rijksuniversiteit Leiden. Bij uitstek de man om de Boarnsterhimsters (en anderen) eens wat bij te praten over bestuurskracht en de kwaliteit van lokaal bestuur.
Het huis van Thorbecke, betoogde Engels, kent drie verdiepingen: bovenin zetelt het landsbestuur, daaronder bevindt zich de provincie en de begane grond wordt gevormd door de gemeente. Elk van deze bestuurslagen heeft als essentiële kenmerken dat hij door middel van rechtstreekse verkiezingen wordt samengesteld en dat hij zijn taak integraal en volwaardig kan uitoefenen. Met dat laatste hebben veel gemeentes het momenteel moeilijk, als gevolg van het uitgebreide gemeentelijk takenpakket en de steeds complexer wordende samenleving. Om de taken toch te vervullen worden allerlei constructies bedacht; er worden, in de beeldspraak van het Thorbeckiaanse huis, erkertjes en serres, tuinhuisjes, bergingen en garages bijgebouwd, onder andere in de vorm van allerlei samenwerkingsverbanden tussen gemeentes.

In al deze intergemeentelijke clubs en organen worden politici en ambtenaren benoemd, die elkaar vervolgens bij allerlei gelegenheden tegenkomen en spreken en die tal van noodverbanden aanleggen. Het zicht op het gemeentelijk bestuur ontbreekt hierdoor en democratische controle door de burger is eveneens afwezig. Door het feit dat veel gemeentes hun taak niet meer geheel en al zelfstandig kunnen uitvoeren en door het ontbreken van democratische controle ten gevolge van de noodverbanden die zijn aangelegd, wordt niet meer voldaan aan de twee essentiële voorwaarden voor het lokaal bestuur. Hierdoor wankelt de benedenverdieping van het Nederlandse staatsrechthuis, met uiteraard consequenties voor de verdiepingen erboven.

Opschaling van de gemeentes tot een grootte die het mogelijk maakt zonder stroperige tussenverbanden en noodoplossingen de gemeentelijke taken zelfstandig uit te voeren, was de boodschap van Hans Engels. En doe dat opschalen slim, kies goede bestuurders en benoem bekwame ambtenaren. Dat zijn zeker niet altijd de langstzittenden in de oude gemeentes.

Na de lezing ontspon zich onder leiding van gemeentelijk D66-lijsttrekker Martin Frensel een constructieve discussie, waaraan naast leden van D66 ook leden van andere partijen deelnamen.